{"id":4713,"date":"2025-10-09T07:29:03","date_gmt":"2025-10-09T07:29:03","guid":{"rendered":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/?p=4713"},"modified":"2025-10-09T07:29:03","modified_gmt":"2025-10-09T07:29:03","slug":"hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/","title":{"rendered":"Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir?"},"content":{"rendered":"<p>Ransomware As A Service (RaaS) yani Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131, siber g\u00fcvenlik alan\u0131nda \u00f6nemli bir tehdittir ve acemi bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n bile kolayl\u0131kla karma\u015f\u0131k siber sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlemesine olanak sa\u011flar. Bu model, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 ara\u00e7 ve hizmetlerini kiralamas\u0131na olanak tan\u0131yarak, daha geni\u015f bir yelpazedeki bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n bu ara\u00e7lara eri\u015febilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. RaaS&#8217;\u0131 anlamak, siber g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini g\u00fc\u00e7lendirmek ve hassas verileri korumak isteyen i\u015fletmeler i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<h2 id=\"hizmet-olarak-fidye-yazilimi-nedir\"><strong>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 Nedir?<\/strong><\/h2>\n<p>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) modeli, i\u015fletmelerin hizmetlerine eri\u015fim sat\u0131\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 SaaS modellerine benzerdir. RaaS, fidye \u00f6demesinin belirli bir y\u00fczdesini kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda hackerlara fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 ara\u00e7lar\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p>RaaS, \u015fifreleme anahtarlar\u0131, \u00f6deme portal\u0131 \u00fczerinden fidye tahsilat\u0131 ve hatta kripto para birimleriyle \u00f6deme konusunda yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duyabilecek hedeflenen ki\u015filerle ileti\u015fim sa\u011flar. RaaS&#8217;\u0131n kullan\u0131m\u0131yla bilgisayar korsanlar\u0131, \u00e7abalar\u0131n\u0131 a\u011fa s\u0131zma ve k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m yayma \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131rabilir. RaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve backend altyap\u0131s\u0131n\u0131 y\u00f6netmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fundan, art\u0131k bu konuda \u00f6nemli bir kodlama uzmanl\u0131\u011f\u0131na ihtiya\u00e7 duymazlar. Bu da bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m yaymaya ve \u00e7al\u0131nan veriler i\u00e7in fidye toplamaya daha fazla zaman ay\u0131rmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h3 id=\"raasin-temel-ozellikleri-ve-islevleri\"><strong>RaaS&#8217;\u0131n temel \u00f6zellikleri ve i\u015flevleri\u00a0<\/strong><\/h3>\n<p>RaaS, kullan\u0131c\u0131 dostu aray\u00fczler, \u00f6zelle\u015ftirilebilir se\u00e7enekler, \u00f6deme i\u015fleme (kripto para biriminde olsa da) ve hatta teknik destek gibi bir dizi \u00f6zellik sunar. Kullan\u0131c\u0131lar, geli\u015ftiricilerden yard\u0131m alabilir, yaz\u0131l\u0131m\u0131n etkinli\u011fini koruyan g\u00fcncellemelerden yararlanabilir ve hatta siber sald\u0131r\u0131lar\u0131 kendi \u00f6zel ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re uyarlayabilir.<\/p>\n<h3 id=\"raas-ile-iliskili-sonuclar-ve-riskler\"><strong>RaaS ile ili\u015fkili sonu\u00e7lar ve riskler\u00a0<\/strong><\/h3>\n<p>RaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, becerilerini ve \u00fcr\u00fcnlerini s\u00fcrekli olarak geli\u015ftirerek daha karma\u015f\u0131k hale getirmektedir. Bu durum, giderek daha geli\u015fmi\u015f ve daha zararl\u0131 siber sald\u0131r\u0131lar\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131yla kan\u0131tlanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Siber g\u00fcvenlik ekibine ve g\u00fc\u00e7l\u00fc siber g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine eri\u015fimi daha az olan k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmeler, bilgisayar korsanlar\u0131 i\u00e7in daha kolay eri\u015filebilir olduklar\u0131 i\u00e7in siber sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 \u00f6zellikle risk alt\u0131ndad\u0131r. Giri\u015f engellerinin azalmas\u0131yla birlikte fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla artmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2 id=\"onemli-fidye-yazilimi-hizmeti-raas-cesitleri\"><strong>\u00d6nemli Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 Hizmeti (RaaS) \u00c7e\u015fitleri<\/strong><\/h2>\n<p>Hizmet olarak fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS), siber tehditlerin h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen pazar\u0131na giri\u015fi kolayla\u015ft\u0131rarak, bilgisayar korsanlar\u0131na karma\u015f\u0131k sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri i\u00e7in ara\u00e7 ve platformlar sa\u011flar.<\/p>\n<h3 id=\"darkside\"><strong>DarkSide<\/strong><\/h3>\n<p>Siber su\u00e7 grubu \u201cCarbon Spider\u201d ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olan DarkSide, VMware ESXi hiperviz\u00f6rleri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran Linux ortamlar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 ile pop\u00fclerdir. En b\u00fcy\u00fck siber sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan biri Colonial Pipeline ihlalidir ve yakla\u015f\u0131k 100 GB&#8217;l\u0131k kritik veriyi s\u0131zd\u0131rd\u0131ktan sonra yakla\u015f\u0131k 5 milyon dolar fidye \u00f6demesinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pop\u00fcler bir \u00f6rnektir..<\/p>\n<h3 id=\"revil-sodinokibi\"><strong>REvil (Sodinokibi)<\/strong><\/h3>\n<p>Pinchy Spider taraf\u0131ndan i\u015fletilen REvil, Sodinokibi olarak da bilinir ve bir ortakl\u0131k program\u0131 kapsam\u0131nda RaaS olarak pazarlanmaktad\u0131r. Grup, k\u00e2r\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131, ortalama %40&#8217;\u0131n\u0131 almaktad\u0131r. REvil, verileri s\u0131zd\u0131rmakla \u00fcnl\u00fcd\u00fcr ve genellikle veri s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 blogunda veri h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlar\u0131n\u0131 sergiler.<\/p>\n<h3 id=\"dharma\"><strong>Dharma<\/strong><\/h3>\n<p>Dharma, 2016 y\u0131l\u0131ndan beri deep web&#8217;de RaaS olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu varyant, Uzak Masa\u00fcst\u00fc Protokol\u00fc (RDP) sald\u0131r\u0131lar\u0131 yoluyla kurumsal sistemlere s\u0131zma, verileri \u015fifreleyerek ve \u00e7alarak \u00f6nemli hizmetleri kesintiye u\u011fratma konusunda uzmanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer RaaS kitlerinden farkl\u0131 olarak, Dharma merkezi olarak kontrol edilmez, bu da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ba\u011fl\u0131 i\u015fletmeler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen siber sald\u0131r\u0131lar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamalar\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n<h3 id=\"lockbit\"><strong>LockBit<\/strong><\/h3>\n<p>2019&#8217;dan beri piyasada olan LockBit, ba\u011fl\u0131 kurulu\u015f modeliyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, hedeflerin verilerini s\u0131zd\u0131r\u0131r ve hedef ald\u0131\u011f\u0131 i\u015fletmelere \u00f6nemli zarar verir.<\/p>\n<h3 id=\"netwalker\"><strong>Netwalker<\/strong><\/h3>\n<p>Circus Spider ve Mummy Spider gibi tehdit gruplar\u0131 taraf\u0131ndan sat\u0131lan Netwalker, geli\u015fmi\u015f \u015fifreleme teknikleri ve ucuz fiyatland\u0131rmas\u0131 sayesinde alt\u0131 ay i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k 20 milyon dolarl\u0131k gelir elde etmi\u015ftir. Bu, s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklara sahip acemi bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n bile i\u015fletmelerden \u00f6nemli miktarlarda \u00f6deme almas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h3 id=\"frozr-locker\"><strong>Frozr Locker<\/strong><\/h3>\n<p>Frozr Locker, tek seferlik \u00fccret modelini izler ve geli\u015ftirme kitini sat\u0131n alanlar\u0131n onu s\u00fcresiz olarak kullanmas\u0131na izin verir. Kit, \u00f6deme hizmetleri, \u015fifre \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc, UAC atlama ve ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f mesajlar sunar. Son zamanlarda kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durum, onu giderek b\u00fcy\u00fcyen bir tehdit h\u00e2line getirmektedir.<\/p>\n<h2 id=\"fidye-yazilimi-vs-hizmet-olarak-fidye-yazilimi\"><strong>Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 vs Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131, bir ki\u015finin veya i\u015fletmenin verilerini genellikle sa\u011flam bir \u015fifreleme ile \u015fifreleyen ve ard\u0131ndan \u015fifre \u00e7\u00f6zme anahtar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6deme talep eden bir k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131md\u0131r. Bir ki\u015finin verileri fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 taraf\u0131ndan \u015fifrelendi\u011finde, genellikle dosyalar\u0131n\u0131n \u015fifresini \u00e7\u00f6zmek ve eri\u015fimini yeniden kazanmak i\u00e7in Bitcoin veya ba\u015fka bir dijital para birimi kullanarak fidye \u00fccreti \u00f6demesi gerekir.<\/p>\n<p>Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n hem k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m kodunu hem de anahtar teslimi sald\u0131r\u0131 hizmeti operasyonlar\u0131n\u0131 sat\u0131n alabilecekleri bir hizmet olarak sunulmas\u0131yla katlanarak artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Her iki operasyon t\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki temel farklar \u00f6nemsizdir. Her iki durumda da, bilgisayar korsan\u0131 hedeflenen ki\u015finin verilerini rehin tutarken ondan para talep eder. Geleneksel fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131nda, hedeflenen ki\u015filer ve bilgisayar korsanlar\u0131 aras\u0131nda arac\u0131 yoktur, ancak RaaS&#8217;ta, bilgisayar korsan\u0131 platformu sa\u011flarken, ba\u011fl\u0131 kurulu\u015f sald\u0131r\u0131y\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir.<\/p>\n<h2 id=\"raas-neden-tehlikelidir\"><strong>RaaS Neden Tehlikelidir?<\/strong><\/h2>\n<p>RaaS, siber su\u00e7lular\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 teknik yeteneklerini siber sald\u0131r\u0131lardan kar elde etmek i\u00e7in kullanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bir siber su\u00e7lu kurban bulmakta zorluk \u00e7ekiyorsa, hedeflenen ki\u015fiyi bir \u015firkete (veya birka\u00e7 \u015firkete) satabilir.<\/p>\n<p>Bir siber su\u00e7lu, \u00e7evrimi\u00e7i hedefleri sald\u0131rmak konusunda zorluk \u00e7ekiyorsa, art\u0131k ona istismar edebilece\u011fi savunmas\u0131z hedefleri satacak \u015firketler bulunmaktad\u0131r. Temel olarak, herkes herhangi bir cihazdan, karma\u015f\u0131k y\u00f6ntemler kullanmadan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf bir hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7abalar\u0131n\u0131 d\u0131\u015f kaynak olarak kullanarak fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131 ba\u015flatabilir. Bu da t\u00fcm s\u00fcreci zahmetsiz ve eri\u015filebilir hale getirir.<\/p>\n<h2 id=\"bilgisayar-korsanlari-raasi-nasil-kullanir\"><strong>Bilgisayar Korsanlar\u0131 RaaS&#8217;\u0131 Nas\u0131l Kullan\u0131r?<\/strong><\/h2>\n<p>Phishing e-postalar\u0131, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n bir a\u011fa s\u0131zmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 en yayg\u0131n y\u00f6ntemlerden biri olmaya devam etmektedir. \u00c7al\u0131\u015fanlar genellikle me\u015fru g\u00f6r\u00fcnen bir e-posta al\u0131rlar ve RaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan sa\u011flanan fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 indirmeye ba\u015flayan ba\u011flant\u0131lara t\u0131klarlar. BT departman\u0131 taraf\u0131ndan fark edilmezse, fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 t\u00fcm a\u011f\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakabilir ve bu da i\u015fletmeleri a\u011flar\u0131n\u0131 geri almak i\u00e7in fidye \u00f6demek zorunda kalacaklar\u0131 savunmas\u0131z bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>RaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 genellikle hedeflenen ki\u015filerle ileti\u015fim kurar ve \u00f6demenin tahsil edilmesini sa\u011flar. Bu senaryoda, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n tek yapmas\u0131 gereken, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131z\u0131 bir ba\u011flant\u0131ya t\u0131klamaya ikna etmektir. Gerisini RaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 halleder.<\/p>\n<h2 id=\"hizmet-olarak-fidye-yazilimini-kimler-kullanir\"><strong>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 Kimler Kullan\u0131r?<\/strong><\/h2>\n<p>En yayg\u0131n haliyle RaaS, k\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131labilir. RaaS yaz\u0131l\u0131m\u0131, teknik bilgi veya beceriye sahip olmayan ki\u015filerin bile fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 olu\u015fturmas\u0131na ve y\u00f6netmesine olanak tan\u0131r. Kendi fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 kitlerini geli\u015ftirmek i\u00e7in gerekli kaynaklara sahip olmayan bilgisayar korsanlar\u0131 da sald\u0131r\u0131 ba\u015flatmak i\u00e7in RaaS kitlerini kullan\u0131r.<\/p>\n<p>Siber su\u00e7lular genellikle RaaS&#8217;\u0131 finansal a\u00e7\u0131dan uygun hedeflerin pe\u015fine d\u00fc\u015fmek i\u00e7in kullan\u0131r. Bu, \u00f6nemli miktarda hassas veriye sahip i\u015fletmelerin ve bireylerin son y\u0131llarda toplu olarak hedef al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<h3 id=\"raasin-yukselisi\"><strong>RaaS&#8217;\u0131n y\u00fckseli\u015fi<\/strong><\/h3>\n<p>RaaS&#8217;\u0131n kullan\u0131m\u0131 birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r art\u0131\u015f e\u011filimindedir. RaaS arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen siber sald\u0131r\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 her y\u0131l artmaktad\u0131r. Bu da siber su\u00e7lular\u0131n fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 birincil sald\u0131r\u0131 vekt\u00f6r\u00fc olarak kullanmaya her zamankinden daha fazla ilgi duyduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda her an d\u00fczinelerce a\u011fda binlerce ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 siber su\u00e7lar\u0131n en karl\u0131 bi\u00e7imlerinden biri haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n<h2 id=\"raas-saldirilari-nasil-onlenir\"><strong>RaaS Sald\u0131r\u0131lar\u0131 Nas\u0131l \u00d6nlenir?\u00a0<\/strong><\/h2>\n<p>Hizmet olarak fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131nda, bilgisayar korsanlar\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131 di\u011fer su\u00e7lulara kiralar ve bu su\u00e7lular, hedeflenen ki\u015filerin bilgisayarlar\u0131na fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 bula\u015ft\u0131rmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan koda eri\u015fim i\u00e7in \u00f6deme yapar. Bu ara\u00e7lar\u0131 kullanan sat\u0131c\u0131lar, m\u00fc\u015fterileri vir\u00fcs bula\u015fm\u0131\u015f hedeflerden gelir elde etti\u011finde \u00f6deme al\u0131r.<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131daki ad\u0131mlar\u0131 izleyerek hizmet olarak fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilirsiniz:<\/p>\n<h3 id=\"1-saldiri-yontemlerini-bilin\"><strong>1. Sald\u0131r\u0131 Y\u00f6ntemlerini Bilin<\/strong><\/h3>\n<p>Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131, i\u015fletmenizi \u00e7e\u015fitli yollarla etkileyebilir. Sald\u0131r\u0131lar\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini bilmek, kendinizi bunlardan koruman\u0131n en iyi yoludur. Nas\u0131l sald\u0131r\u0131ya u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmek, sadece antivir\u00fcs yaz\u0131l\u0131m\u0131 y\u00fckleyip \u015fans\u0131n\u0131z\u0131 denemek yerine hangi g\u00fcvenlik sistemlerine ve korumalara ihtiyac\u0131n\u0131z oldu\u011funa odaklanman\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p>Phishing e-postalar\u0131, bir\u00e7ok siber sald\u0131r\u0131n\u0131n yayg\u0131n bir yoludur. Bu nedenle, \u00e7al\u0131\u015fanlar bilinmeyen g\u00f6nderenlerden gelen ba\u011flant\u0131lara t\u0131klamamalar\u0131 veya ekleri a\u00e7mamalar\u0131 konusunda bilin\u00e7li olmal\u0131d\u0131r. E-posta ekleriyle ilgili \u015firket politikalar\u0131n\u0131 d\u00fczenli olarak g\u00f6zden ge\u00e7irmek, kimlik av\u0131 doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, makro vir\u00fcsler ve truva atlar\u0131 gibi di\u011fer k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m da\u011f\u0131t\u0131m y\u00f6ntemleriyle bula\u015fmay\u0131 \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n<h3 id=\"2-guvenilir-bir-sistem-guvenlik-paketi-kullanin\"><strong>2. G\u00fcvenilir bir sistem g\u00fcvenlik paketi kullan\u0131n<\/strong><\/h3>\n<p>Bilgisayar\u0131n\u0131zda her zaman g\u00fcncel g\u00fcvenlik yaz\u0131l\u0131m\u0131 y\u00fckl\u00fc oldu\u011fundan emin olun. Antivir\u00fcs yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z yoksa, hemen bir tane y\u00fcklemeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Antivir\u00fcs yaz\u0131l\u0131m\u0131, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 dosyalar\u0131 hedef makinelere ula\u015fmadan \u00f6nce tespit ederek herhangi bir zarar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.<\/p>\n<h3 id=\"3-her-seyi-duzenli-olarak-yedekleyin\"><strong>3. Her \u015feyi d\u00fczenli olarak yedekleyin<\/strong><\/h3>\n<p>T\u00fcm bilgilerinizi yedeklemek, sisteminiz k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m veya fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 ile enfekte oldu\u011funda \u00f6nemli bilgilerin kaybolmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 olur. Ancak, vir\u00fcs veya k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kal\u0131rsan\u0131z, t\u00fcm dosyalar\u0131n\u0131z\u0131n d\u00fczenli olarak yedeklenmemi\u015f olma ihtimali y\u00fcksektir. Bu nedenle, birinin ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131 farkl\u0131 konumlarda birden fazla yedekleme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan emin olun.<\/p>\n<h3 id=\"4-e-posta-kimlik-dogrulama-ile-kimlik-avi-korumasi-secin\"><strong>4. E-posta kimlik do\u011frulama ile kimlik av\u0131 korumas\u0131 se\u00e7in<\/strong><\/h3>\n<p>Kimlik av\u0131 e-postalar\u0131, fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131nda son derece yayg\u0131n ve etkili sald\u0131r\u0131 vekt\u00f6rleridir. \u00c7o\u011fu zaman, bilgisayar korsanlar\u0131 e-postalar\u0131 kullanarak hedeflenen ki\u015finin fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 ile bilgisayarlar\u0131n\u0131 enfekte edebilecek k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 ba\u011flant\u0131lara veya eklerine t\u0131klamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Temel olarak, bu kimlik av\u0131 doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in her zaman piyasadaki en g\u00fcncel g\u00fcvenlik uygulamalar\u0131n\u0131 takip etmeniz ve yaln\u0131zca g\u00fcvenilir kaynaklardan yaz\u0131l\u0131m indirmeniz gerekir. Ancak, birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan bir i\u015fletmenin par\u00e7as\u0131ysan\u0131z, bunu her \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131zdan beklememeniz gerekir. Bu noktada DMARC politikas\u0131 uygulamak e-postalar\u0131n\u0131z\u0131 kimlik av\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan korumak i\u00e7in iyi bir yoldur.<\/p>\n<h3 id=\"5-calisanlari-egitmek-ve-raas-hakkinda-farkindalik-yaratmak\"><strong>5. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 e\u011fitmek ve RaaS hakk\u0131nda fark\u0131ndal\u0131k yaratmak\u00a0<\/strong><\/h3>\n<p>\u0130nsan fakt\u00f6r\u00fc genellikle en b\u00fcy\u00fck g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden .al\u0131\u015fanlar\u0131, phishing doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k ve unutamayacaklar\u0131 bir \u015fekilde tespit etmek, tan\u0131mak ve \u00f6nlemek i\u00e7in e\u011fitin ve bilin\u00e7lendirin.<\/p>\n<h3 id=\"6-cok-faktorlu-kimlik-dogrulama-uygulamasi\"><strong>6. \u00c7ok fakt\u00f6rl\u00fc kimlik do\u011frulama uygulamas\u0131<\/strong><\/h3>\n<p>\u00c7ok fakt\u00f6rl\u00fc kimlik do\u011frulama (MFA) temel bir \u00f6nlemdir. Parola veya biyometrik veriler gibi birden fazla kimlik do\u011frulama y\u00f6ntemi gerektiren MFA, eri\u015fim g\u00fcvenli\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131r. Kimlik bilgileri ele ge\u00e7irilse bile ek g\u00fcvenlik katmanlar\u0131 yetkisiz eri\u015fimi zorla\u015ft\u0131rarak potansiyel RaaS sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 engeller.<\/p>\n<p>Bu en iyi uygulamalar\u0131 benimseyerek, i\u015fletmeniz RaaS sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir savunma sistemi kurabilir. Bu, kritik verilerinizin g\u00fcvenli\u011fini ve emniyetini sa\u011flamak i\u00e7in proaktif \u00f6nlemler almak \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<h2 id=\"hizmet-olarak-fidye-yaziliminin-isletmeler-uzerindeki-etkisi\"><strong>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u0130\u015fletmeler \u00dczerindeki Etkisi<\/strong><\/h2>\n<p>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS), siber tehdit ortam\u0131nda k\u00f6t\u00fc niyetli bir oyun de\u011fi\u015ftirici olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki kurulu\u015flar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemi\u015ftir.<\/p>\n<h3 id=\"1-finansal-ve-operasyonel-sonuclar\"><strong>1. Finansal ve Operasyonel Sonu\u00e7lar<\/strong><\/h3>\n<p>RaaS modelleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fczenlenen fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131, hedef al\u0131nan i\u015fletmeler \u00fczerinde ciddi finansal ve operasyonel etkiler yaratmaktad\u0131r. Finansal sonu\u00e7lar a\u015fa\u011f\u0131dakileri i\u00e7erebilir:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Fidye \u00d6demeleri:<\/strong>\u00a0Etkilenen i\u015fletmeler, \u015fifrelenmi\u015f verilerine yeniden eri\u015febilmek i\u00e7in fidye \u00f6demek zorunda kalmaktad\u0131r. Talep edilen fidye miktar\u0131 de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterebilir, genellikle \u00e7ok y\u00fcksek mebla\u011flara ula\u015fabilir ve finansal kaynaklar\u0131 t\u00fcketebilir.<\/li>\n<li><strong>Yasal ve D\u00fczenleyici Cezalar:<\/strong>\u00a0D\u00fczenleyici kurumlar, veri ihlalleri, veri koruma d\u00fczenlemelerine uyulmamas\u0131 veya yetersiz siber g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri nedeniyle a\u011f\u0131r para cezalar\u0131 uygulayabilir. Yasal m\u00fccadeleler, finansal y\u00fckleri daha da art\u0131r\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Kurtarma Maliyetleri:\u00a0<\/strong>Tehlikeye at\u0131lan sistemlerin yeniden kurulmas\u0131, \u015fifrelenmi\u015f verilerin geri y\u00fcklenmesi ve siber g\u00fcvenlik altyap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi, i\u015fletmenin b\u00fct\u00e7esini ve uzun vadeli finansal sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyen \u00f6nemli masraflar gerektirir.<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"2-hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedeniyle-olusan-operasyonel-kesintiler\"><strong>2. Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedeniyle Olu\u015fan Operasyonel Kesintiler<\/strong><\/h3>\n<ul>\n<li><strong>\u0130\u015f Kesintisi:<\/strong>\u00a0Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 operasyonlar\u0131 felce u\u011fratarak \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kesintiye neden olabilir. Kritik sistemlere ve verilere eri\u015filememesi i\u015f s\u00fcre\u00e7lerini durdurarak \u00fcretkenlik ve gelir kayb\u0131na yol a\u00e7ar.<\/li>\n<li><strong>\u0130tibar Zarar\u0131:\u00a0<\/strong>Kamuoyuna duyurulan fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131, i\u015fletmenin itibar\u0131n\u0131 zedeler ve m\u00fc\u015fteri g\u00fcvenini sarsar. M\u00fc\u015fteriler ve payda\u015flar, i\u015fletmenin hassas verileri koruma becerisine olan g\u00fcvenlerini kaybedebilir ve bu da uzun vadeli ili\u015fkileri etkileyebilir.<\/li>\n<li><strong>Hizmet Kesintileri:<\/strong>\u00a0Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 nedeniyle hizmet kesintileri, m\u00fc\u015fterilere verilen taahh\u00fctlerin yerine getirilmesinde gecikmelere neden olabilir ve bu da hizmet kalitesini ve m\u00fc\u015fteri memnuniyetini etkileyebilir.<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"3-veri-guvenligine-yonelik-riskler\"><strong>3. Veri G\u00fcvenli\u011fine Y\u00f6nelik Riskler<\/strong><\/h3>\n<p>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS), i\u015fletmeleri veri g\u00fcvenli\u011fi ve gizlili\u011fi konusunda y\u00fcksek risklere maruz b\u0131rak\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Veri A\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve H\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131:\u00a0<\/strong>Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 olaylar\u0131, hassas verilerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131na veya \u00e7al\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7abilir. Bilgisayar korsanlar\u0131, fidye \u00f6denmezse bu verileri s\u0131zd\u0131rmak veya satmakla tehdit edebilir ve bu da \u00f6nemli gizlilik ihlallerine yol a\u00e7abilir.<\/li>\n<li><strong>Veri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Tehlikeye At\u0131lmas\u0131:<\/strong>\u00a0Fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozabilir ve kurtarma i\u015fleminden sonra bile etkilenen verilerin do\u011frulu\u011funa ve g\u00fcvenilirli\u011fine g\u00fcvenmeyi zorla\u015ft\u0131rabilir.<\/li>\n<li><strong>Fikri M\u00fclkiyet Kayb\u0131:<\/strong>\u00a0\u0130\u015fletmeler, de\u011ferli fikri m\u00fclkiyetlerini veya \u00f6zel bilgilerini siber su\u00e7lulara kapt\u0131rma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r ve bu da rekabet avantajlar\u0131n\u0131 ve gelecekteki yenilik\u00e7iliklerini tehlikeye atar.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Sonu\u00e7 olarak dijital tehditlerin b\u00fcy\u00fck bir sorun haline geldi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, i\u015fletmenizin savunmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek art\u0131k bir tercih de\u011fil, bir zorunluluktur. Hizmet olarak fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS), i\u015fletmelerin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan biridir, ancak bilin\u00e7li stratejilerle dijital varl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 bu sald\u0131r\u0131lara haz\u0131rlayabilir ve koruyabilirsiniz.<\/p>\n<p>RaaS ile bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 taktik ve stratejileri anlayarak, hedeflerinizi belirleyerek ve i\u015fletmeniz \u00fczerindeki etkisini kavrayarak, ilk \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131 atm\u0131\u015f olursunuz. Ayr\u0131ca d\u00fczenli g\u00fcncellemeler, \u00e7ok fakt\u00f6rl\u00fc kimlik do\u011frulama ve yedeklemeler gibi sa\u011flam savunma \u00f6nlemleri uygulaman\u0131z da \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ransomware As A Service (RaaS) yani Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131, siber g\u00fcvenlik alan\u0131nda \u00f6nemli bir tehdittir ve acemi&hellip;\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2999,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_singular_sidebar":"","csco_page_header_type":"","csco_appearance_grid":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_post_video_location":[],"csco_post_video_location_hash":"","csco_post_video_url":"","csco_post_video_bg_start_time":0,"csco_post_video_bg_end_time":0},"categories":[7],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir? - Bulutistan Blog<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir? - Bulutistan Blog\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ransomware As A Service (RaaS) yani Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131, siber g\u00fcvenlik alan\u0131nda \u00f6nemli bir tehdittir ve acemi&hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bulutistan Blog\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-09T07:29:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/APIApplicationProgrammingInterface-Nedir-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1335\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Bulutistan\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Bulutistan\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/\",\"url\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/\",\"name\":\"Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir? - Bulutistan Blog\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-10-09T07:29:03+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-09T07:29:03+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#\/schema\/person\/06a4312aff9f5a9fc23e25fe7a27076e\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/\"]}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/\",\"name\":\"Bulutistan Blog\",\"description\":\"Teknolojide Yol Arkada\u015f\u0131n\u0131z\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#\/schema\/person\/06a4312aff9f5a9fc23e25fe7a27076e\",\"name\":\"Bulutistan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0b09f693645c754f52af6ce46e1749e1?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0b09f693645c754f52af6ce46e1749e1?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Bulutistan\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/bulutistan.com\/blog\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir? - Bulutistan Blog","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir? - Bulutistan Blog","og_description":"Ransomware As A Service (RaaS) yani Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131, siber g\u00fcvenlik alan\u0131nda \u00f6nemli bir tehdittir ve acemi&hellip;","og_url":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/","og_site_name":"Bulutistan Blog","article_published_time":"2025-10-09T07:29:03+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1335,"url":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/APIApplicationProgrammingInterface-Nedir-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Bulutistan","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Bulutistan","Tahmini okuma s\u00fcresi":"12 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/","url":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/","name":"Hizmet Olarak Fidye Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (RaaS) Nedir? - Bulutistan Blog","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-10-09T07:29:03+00:00","dateModified":"2025-10-09T07:29:03+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#\/schema\/person\/06a4312aff9f5a9fc23e25fe7a27076e"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bulutistan.com\/blog\/hizmet-olarak-fidye-yazilimi-raas-nedir\/"]}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/","name":"Bulutistan Blog","description":"Teknolojide Yol Arkada\u015f\u0131n\u0131z","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#\/schema\/person\/06a4312aff9f5a9fc23e25fe7a27076e","name":"Bulutistan","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0b09f693645c754f52af6ce46e1749e1?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0b09f693645c754f52af6ce46e1749e1?s=96&d=mm&r=g","caption":"Bulutistan"},"sameAs":["https:\/\/bulutistan.com\/blog"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4713"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4713"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4714,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4713\/revisions\/4714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2999"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bulutistan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}